Work-life balance a bezpieczeństwo i zdrowie pracownika

Work-life balance, czyli równowaga między życiem zawodowym a prywatnym, to dziś jedno z kluczowych zagadnień w kontekście zdrowia psychicznego i satysfakcji z pracy. W dobie rosnących wymagań i dynamicznych zmian na rynku pracy, coraz więcej osób szuka sposobów na pogodzenie kariery z życiem osobistym. Pracodawcy również dostrzegają, że wspieranie tej równowagi przekłada się na większe zaangażowanie, mniejszą rotację i lepszą atmosferę w firmie. W artykule przyjrzymy się, czym jest work-life balance, dlaczego jest tak ważny i jakie rozwiązania warto wdrożyć, by go osiągnąć.

Zaniedbywanie zdrowia psychicznego pracowników w miejscu pracy może prowadzić do wielu negatywnych skutków, zarówno na poziomie indywidualnym, jak i organizacyjnym. Wśród konsekwencji można wskazać m.in.:

• obniżenie motywacji do wykonywania codziennych zadań,
• brak satysfakcji z pracy,
• częstsze popełnianie błędów,
• spadek efektywności,
• trudności w zarządzaniu czasem.

Do takich efektów przyczyniają się m.in. przewlekły stres, zbyt wysokie oczekiwania, brak partnerskich relacji w zespole, zachwiana równowaga między życiem zawodowym a prywatnym czy toksyczna atmosfera. W dłuższej perspektywie prowadzi to do wzrostu rotacji pracowników, co negatywnie wpływa na stabilność i efektywność działania całej organizacji.

W zakresie godzenia obowiązków zawodowych i rodzinnych – czyli podstawy work-life balance, osoby zatrudnione zyskują dodatkowe prawa w zakresie:

• urlopu opiekuńczego: bezpłatnego, w wymiarze 5 dni w roku kalendarzowym, udzielanego w celu zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia osobie będącej członkiem rodziny pracownika lub zamieszkującej w tym samym gospodarstwie domowym – wniosek składany na 1 dzień przed rozpoczęciem urlopu,
• zwolnienie od pracy (siła wyższa) – 2 dni lub 16 godzin w roku kalendarzowym z powodu działania siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem; pracownik zachowuje prawo do połowy wynagrodzenia za pracę – wniosek składany w dniu rozpoczęcia urlopu,
• wyłączny urlop rodzicielski – każdemu z rodziców dziecka przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego. Tej części urlopu nie można przenieść na drugiego z rodziców dziecka, ale rodzice mogą korzystać z urlopu rodzicielskiego wspólnie,
• ochrona przed rozwiązaniem umowy o pracę – pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy od dnia złożenia przez pracownika wniosku o urlop: macierzyński, ojcowski, rodzicielski, opiekuńczy – do dnia zakończenia tego urlopu,
• urlop ojcowski – pracownicy mogą wykorzystać urlop ojcowski do ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia (obecnie – 24 miesiące),
• praca w godzinach nadliczbowych – wydłużenie z 4 do 8 lat wieku dziecka, którego rodzica nie można bez jego zgody zatrudniać w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej lub delegować poza stałe miejsce pracy.

Jedną z istotnych nowości w prawie pracy, szczególnie ważną dla rodziców, jest prawo do ubiegania się o elastyczne formy organizacji pracy. Do takich form zaliczają się m.in. praca zdalna, przerywany lub ruchomy czas pracy, indywidualny harmonogram, skrócony tydzień pracy, praca wyłącznie w weekendy, a także zmniejszony etat. Z takiej możliwości mogą skorzystać rodzice dzieci do 8. roku życia, składając wniosek, w którym należy wskazać m.in. powód potrzeby elastycznego czasu pracy oraz proponowaną datę rozpoczęcia i zakończenia takiej organizacji – minimum 21 dni przed planowanym wdrożeniem.

W jaki sposób można wspierać zdrowie psychiczne pracowników?

Aby skutecznie wspierać zdrowie psychiczne pracowników i odpowiednio reagować na ewentualne trudności, warto wdrożyć szereg działań, które pomogą budować zdrowe środowisko pracy:

• Pracodawca powinien uważnie obserwować swój zespół – reagować na sygnały płynące ze strony pracowników, dostrzegać zmiany w ich zachowaniu, słuchać uwag i dbać o regularny kontakt, np. poprzez indywidualne spotkania, które umożliwiają szczerą rozmowę i konsultacje.
• Niezwykle ważne jest stworzenie atmosfery wzajemnego szacunku i zaufania – miejsca, gdzie każdy czuje się bezpiecznie, jego potrzeby są dostrzegane, a relacje opierają się na partnerstwie, dzięki czemu pracownicy nie mają poczucia osamotnienia w obliczu zawodowych wyzwań.
• Dobrym rozwiązaniem jest wprowadzenie możliwości skorzystania z pomocy psychologa lub innego specjalisty w ramach organizacji, co może stanowić realne wsparcie zarówno w sprawach zawodowych, jak i osobistych.
• Przydatne może być także uruchomienie systemu monitorującego nieobecności – pozwala on szybko wychwycić zmiany, takie jak częstsze zwolnienia lekarskie, co może być sygnałem pogorszenia samopoczucia pracowników.
• Wreszcie, nie można zapominać o zachowaniu równowagi między pracą a życiem prywatnym. W tym celu warto oferować benefity wspierające aktywny i zdrowy styl życia, np. dofinansowanie zajęć sportowych, programy rozwoju osobistego czy warsztaty wspierające dobrostan psychiczny.

Zaburzenie równowagi między pracą a życiem prywatnym często wiąże się z podwyższonym poziomem stresu. Utrzymywanie się przez dłuższy czas w warunkach dużej presji i wymagań zawodowych może znacząco ograniczać naszą aktywność zarówno w sferze prywatnej, jak i zawodowej, co z czasem może skutkować poważnymi problemami zdrowotnymi. Przewlekły i intensywny stres osłabia odporność organizmu, zwiększając ryzyko infekcji, wrzodów żołądka i dwunastnicy, nadciśnienia, chorób serca, a nawet depresji.

Statystyki:

W roku 2023 zostało wystawionych 1,4 mln zaświadczeń lekarskich z powodu zaburzeń psychicznych co spowodowało 26 mln dni absencji chorobowej.

W roku 2022 zostało wystawionych 1,3 mln zaświadczeń lekarskich z powodu zaburzeń psychicznych co spowodowało 23,8 mln dni absencji chorobowej.

Wprowadzenie Dyrektywy work-life balance niesie ze sobą istotne korzyści zarówno dla pracowników, jak i pracodawców, przede wszystkim poprzez zapewnienie bezpieczniejszych warunków pracy. Chodzi tu nie tylko o bezpieczeństwo w rozumieniu BHP, lecz przede wszystkim o stworzenie środowiska sprzyjającego łączeniu obowiązków zawodowych z życiem rodzinnym. Takie podejście przekłada się na lepsze samopoczucie psychiczne, większą koncentrację, a także wyższą motywację, zaangażowanie i efektywność pracowników. Co więcej, ustanowienie jasnych i przewidywalnych zasad zatrudnienia pomaga ograniczyć stres związany z niepewnością zawodową, a jednocześnie chroni osoby korzystające z urlopów rodzicielskich lub ubiegające się o elastyczne formy pracy.